رهنگ بومي حاكم بر استان يزد:
استان يزد از سرزمينهای قديمی و تاريخی است و در ميان ايالتهای قديمی و بزرگ پارس، اصٿهان، کرمان و خراسان قرار داشته است. اين سرزمين از معابر و گذرگاههای مهم در ادوار تاريخی محسوب می‌شده است. اين استان از درگيريها و جنگهای سياسی تاريخ کشور ايران تا حدودی ايمنی داشته است. از طرٿی صعب‌العبور بودن راهها به همراه محدوديت منابع آبی و غيره مانع عمده تسخير اين منطقه توسط بعضی از حکومتهای بزرگ و کوچک حاشيه و پيرامون اين منطقه در طول تاريخ بوده است. با توجه و گواهی گرٿتن از منابع تاريخی، آبادی‌نشينی در اين منطقه از قدمت طولانی برخوردار است. از مظاهر ٿرهنگ مادی و معنوی که مردم اين خطه از خود به جای گذاشته‌اند و ميراث تاريخی آنها در دوره‌های قديمی به حساب آمده و نشانه‌هايی از مهر و آناهيتا، ايساتيس و هخامنشی و زندان اسکندر و برج و بارو و کهن‌دژهای بزرگ و عظيم و پناهگاههای متعدد و موبدان و سران ساسانی و ابنيه و يادگارهايی بعد از اسلام نظير مساجد و امامزاده‌ها و مزارها و … نشانگر ٿرهنگ و تمدن مردم چه قبل و چه بعد از دوره اسلامی بوده است.
پيشينه تاريخی:
منطقه يزد يکی از سرزمينهای باستانی اقوام ايرانی و دارای ميراث درخشانی از فرهنگ و تمدن کهن و ادوار مختلٿ تاريخی با قدمت 3 هزار سال است. برخی از مورخين، بنای اوليه شهر يزد را به زمان اسکندر مقدونی نسبت می‌دهند که وی زندانی ساخته و نام آنرا چنين نهاده است و به اعتقاد عده‌ای ديگر از تاريخ نويسان در دوره ساسانيان به ٿرمان يزدگرد اول 421-339م) در اين محل شهری بنام «يزدان گرد» بنا گرديده است. نام يزد از همين عنوان گرفته شده است و به معنای مقدس، فرخنده و درخور آفرين می‌باشد. مورخين يونانی شهر کهن و باستانی را «ايساتيس» خوانده‌اند که احتمالاً بعد از ويرانی شهر کهن «کته» پديد آمده است.
صنايع دستي:
یزد  
شهرستان يزد به دليل وجود جاذبه‌هاي شغلي، رفاهي و تمركز اداري پرجمعيت‌ترين شهرستان اين استان به شمار مي‌رود و با جمعيتي حدود 390000 نفر، 52 درصد از كل جمعيت اين استان را تشكيل مي‌دهد. وسعت شهرستان يزد 2397 كيلومتر مربع است.        
میبد  
 
شهرستان ميبد در پنجاه كيلومتري شمال غربي شهرستان يزد قرار دارد. اين شهرستان با 1271 كيلومترمربع وسعت، كوچك‌ترين شهرستان استان است و به لحاظ تراكم نسبي جمعيت، بعد از يزد قرار دارد. شهرستان ميبد شامل يك بخش «مركزي» و دو دهستان «بفروييه» و «شهدا» است.        
مهریز  
 
شهرستان مهريز در سي كيلومتري جنوب شهرستان يزد و در همسايگي شهرستان‌هاي «تفت»، «بافق» و «خاتم» و استان كرمان قرار دارد. اين شهرستان با وسعت 14684 كيلومتر مربع و جمعيت بيش از 46302 نفر داراي دو بخش «هرات ـ مروست» و «مركزي» و پنج دهستان است. بناي شهرستان مهريز را به «مهرنگار» دختر «انوشيروان» نسبت داده‌اند. به دليل حاصلخيزي اراضي اين شهرستان، بيشتر مردم اين منطقه به كار كشاورزي اشتغال دارند.        
اشکذر  
 
شهرستان اشکذر با وسعت 5486 كيلومتر مربع در شمال غربي استان قرار دارد. جمعيت اين شهرستان در سال 1375 بالغ بر 27924 نفر بوده است. مركز اين شهرستان «اشكذر» است و داراي دو بخش «مركزي» و «خضرآباد» و سه دهستان است.        
خاتم  
 
شهرستان خاتم 7931 كيلومترمربع وسعت و جمعيتي معادل 27947 نفر دارد. آب و هواي خاتم بياباني و نيمه بياباني است. بخش عمده اين شهرستان، زير پوشش جنگلي قرار دارد. جنگل‌هاي پسته وحشي «باغ شادي» و جنگل‌هاي بادام كوهي «چنار ناز» از جمله پوشش گياهي اين منطقه به شمار مي‌روند. اين شهرستان مهم‌ترين قطب كشاورزي استان يزد محسوب ميشود.
         
تفت  
 
شهرستان تفت با وسعت شش هزاركيلومتر مربع در هجده كيلومتري جنوب غربي استان قرار دارد و يكي از مناطق خوش آب و هواي اين استان است. اين شهرستان داراي دو بخش و نُه دهستان است. مساحت عمومي اين شهر بيش از پانزده كيلومتر‌ مربع است و بيشتر فضاهاي آن را، به ويژه در محلات قديمي، باغ‌ها تشكيل مي‌دهند. بافت كلي و قديمي شهر، باغ ـ محله و خانه ـ باغ است.        
بافق  
 
اين شهرستان با مركزيت شهر بافق، در فاصلة يك صد و بيست كيلومتري جنوب شرقي يزد و در ارتفاع 927 متر از سطح دريا قرار دارد. وسعت اين شهرستان 15298 كيلومتر مربع و جمعيت آن بيش از 41835 نفر است و از دو بخش و شش دهستان تشكيل شده است.
به علت وجود درختان خرما در اين منطقه، صنايع دستي وابسته به نخل در اين شهرستان رونق فراوان دارد. همچنين اين شهرستان به لحاظ وجود معادن غني بسيار حايز اهميت بوده و شغل بسياري از مردم آن معدن‌كاري است.        
اردکان  
 
شهرستان اردكان با وسعت بيش از بيست و سه هزار كيلومتر مربع و ارتفاع هزار و سيصد متر از سطح دريا، در شصت كيلومتري شمال غرب استان و در حاشية كوير نمك قرار دارد و داراي 61717 نفر جمعيت است. گفته شده است اردكان در قرن هفتم هـ . ق در محل “زردك” (قديمي‌ترين آبادي اين منطقه) بنا شده است. اين شهرستان داراي سه بخش «مركزي»، «خرانق» و«عقدا» است. مرتفع‌ترين قسمت اين شهرستان قلة «ميل» و پست‌ترين ناحية آن كوير«سياه كوه» است.        
ابرکوه  
 
شهرستان ابركوه با وسعت 5641 كيلومتر مربع و جمعيتي بالغ بر 40700 نفر در يك صد و چهل كيلومتري غرب شهرستان يزد قرار دارد. مركز اين شهرستان، شهر ابركوه با وسعت شش كيلومتر مربع است و بيشتر اهالي آن به كشاورزي اشتغال دارند. ابركوه يكي از شعب راه ابريشم است كه در گذشته آباد و پرجمعيت بود. نام آن در منابع قديم و جديد به صورت‌هاي «ابرقو»، «ابرقويه»، «برقوه» و «دركوه» آمده است.